Władza polityczna - co to takiego, jakie są rodzaje jej legitymizacji i jak moze "zejść na psy" (czyli patologie władzy;)

WŁADZA POLITYCZNA

1.     Definicja, pojęcie władzy

Władza – zdolność wydawania i egzekwowania decyzji. Najprościej rzecz ujmując jest to możliwość wpływania na ludzi tak, by zachowywali się w oczekiwany przez nas sposób

●  Podmiot władzy to osoba, a częściej grupa osób wydająca decyzje i żądająca od adresatów jej wykonania.

●    Adresat władzy to osoba/grupa osób, która musi się władzy podporządkować.

● Między podmiotem a adresatem władzy zachodzi stosunek nadrzędności i podporządkowania (stosunek władzy)

●   strefa władzy – określony obszar życia społecznego, który władzy podlega.

●  najszerszą formą władzy politycznej jest władza państwowa. Adresatami jej decyzji jest całe społeczeństwo (obywatele) danego państwa. By wyegzekwować decyzje władza państwowa może w ramach obowiązującego prawa użyć określonych środków przymusu.

● aby w państwie demokratycznym władza mogła być skuteczna musi mieć legitymizację społeczeństwa.

LEGITYMIZACJA WŁADZY

● z języka francuskiego legitime  - słuszny, prawowity.

● oznacza akceptację władzy przez osoby, którymi się rządzi, jest to swego rodzaju upoważnienie do działania.  Jeśli władza ma legitymizację społeczeństwa, oznacza, że ludzie uznają, że ci, co władzę posiadają mają z różnych przyczyn do tego prawo, że są podstawy do tego, aby właśnie oni tę władzę sprawowali.

● pojęcie legitymizacji władzy rozpowszechnione zostało przez Maxa Webera, który wyróżnił 3 typy legitymizacji władzy:

1) legalna

• rządzeni są przekonani, że władza, ma prawo nimi rządzić, gdyż działa z mocy i zgodnie z obowiązującym prawem.

• a więc prawo jest źródłem przekonania, że władza jest sprawowana leganie.

• za przykład mogą służyć systemy demokratyczne. Mimo tego, że np. prezydent danego kraju nie wszystkim się podoba, to nikt nie powie, że nie ma on prawa sprawować urzędu. Oczywiście pod warunkiem, że wybory odbyły się zgodnie z prawem i prezydent tego prawa nie łamie. Wybór zgodnie z prawem daje mu podstawy i prawo do tego by rządzić.

2) tradycyjna

• jej źródłem jest utrwalona tradycja, która daje określonym osobom lub grupom osób (np. rodom, dynastiom) prawo do sprawowania władzy (często przez dziedziczenie).

• często tradycja ta „mówiła”, że władza pochodzi od boga

• np. władza Faraona w Egipcie, władze dynastyczne w Europie (królowie), ale też np. władza w niektórych plemionach, gdzie np. szaman zgodnie z tradycją wyznaczał następcę, który po przejściu określonych obrzędów/rytuałów zyskiwał nową funkcję z którą wiązała się władza w określonych dziedzinach.

3) charyzmatyczna

• oparta jest na przekonaniu, że sprawujący władze nabył do niej prawo dzięki posiadaniu jakiś wyjątkowych właściwości, zdolności, cech (krótko mówiąc charyzmie)

• jak sama nazwa wskazuje władza ta opiera się na charyzmie rządzącej osoby, która potrafi przekonać do siebie ludzi, często pociągnąć za sobą tłum, przekonać, że to właśnie ona do sprawowania władzy najlepiej się nadaje.

• np. Hitler, Piłsudski, Charles de Gaulle, John F. Kennedy, Barak Obama

Oczywiście w praktyce te typy legitymizacji moga występować jednocześnie –np. król pochodzący z danej dynastii może mieć charyzmę a także sprawować władzę zgodnie z prawem.

PATOLOGIE WŁADZY

● alienacja – czyli izolacja, dystansowanie się władzy od społeczeństwa. Władza jest od społeczeństwa daleko, przez co nie rozumie jego problemów.

●centralizacja uprawnień – najwięcej lub niemal wszystkie uprawnienia skoncentrowane są w centrum, czyli np. w stolicy. Władze lokalne mają uprawnień bardzo mało lub wcale, a przecież to właśnie one najlepiej wiedzą co jest potrzebne w danej okolicy czy regionie (choćby prze to, że są bliskie lokalnej społeczności, jej problemom). Możemy wyróżnić:

- centralizację biurokratyczną – władza skupiona na szczebli centralnym.

- centralizację technokratyczną (technokracja- rządy ekspertów, specjalistów, którzy dzięki swej wiedzy skupiać by mili pełnię władzy)

- centralizacja militarystyczna – władza skupiona w sferze i na sferze wojskowej (faszystowskie Włochy, II Rzesza)

-  centralizacja plutokratyczna  (plutokrata – władza bogaczy, czyli władza skupiona w ich rękach).

●korupcja (czyli dawanie i branie  łapówek)

●nepotyzm (zamiast brać pod uwagę obiektywne kryteria, takie jak choćby wykształcenie czy doświadczenie obsadza się stanowiska, „swoimi” np. rodziną, znajomymi)

●brutalizacja polityki (użycie sił takich jak wojsko, policja w sposób przesadny,  nieuzasadniony (np. pacyfikacja pokojowych demonstracji), represje, prześladowania.

●biurokracja (mnogość przepisów i procedur, w której gubią się nawet sami urzędnicy, co często prowadzi do absurdów. Ogromna ilość formalności do załatwienie, niespójne przepisy wymagające np. miliona pozwoleń, często oznacza bezduszność urzędników, którzy nie widzą człowieka, a tylko przepis. Ludzie też przez tą mnogość przepisów nie mogą normalnie funkcjonować, gubią się w nich, przez co np. tracą zaufanie do władzy)

● klientelizm -  w aparacie władzy istnieją układy i zależności. Ktoś jest „patronem” ktoś jest klientem, który ma do załatwienia swoje interesy.W zamian za poprawcie polityczne "patron" daje coś w zamian - mogą to być stanowiska, może to być przeforsowanie jakiegoś prawa korzystnego dla danej grupy itp.

● partykularyzm – władza nie uwzględnia interesu całego społeczeństwa, nie bierze pod uwagę dobra ogółu. Decyzje są stronnicze, podejmowane na korzyść np. tylko danej grupy czy regionu. Za przykład może służyć faworyzowanie przez polskie komunistyczne władze w czasie PRL-u (Polska Republika Ludowa) grupy zawodowej jaką byli górnicy.

● oligarchizacja grup rządzących (oligos -  nieliczni, archo – rządzić). Grupa rządzących zamienia się w niedostępną dla innych, zamkniętą klikę. Władzę i dostęp do niej mają tylko nieliczni, mała uprzywilejowana grupa. Władza nie podlega kontroli społecznej, oddziela się od społeczeństwa, które traci do niej dostęp.