Sejm i Senat - władza ustawodawcza

1. Wybory i kadencja

● Sejm – 460 posłów

● Senat -100 senatorów

● Sejm i Senat maja 4 letnią kadencję

● Wybory do tych organów zarządza prezydent  nie później niż na 90 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu, wyznaczając wybory na dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu

● Wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym.

● Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym.

●  czynne prawo wyborcze (prawo do wybierania) do sejmu i senatu mają osoby, które najpóźniej w dniu wyborów ukończyły18 lat.

● Wybory przeprowadza Państwowa Komisja Wyborcza (PKW), okręgowe komisje wyborcze, obwodowe komisje wyborcze.

● 24 h. przed dniem wyborów zaczyna się cisza wyborcza i trwa aż do zakończenia głosowania. (nie można w tym czasie się reklamować, agitować, podawać wyników sondaży)

● Sejm może skrócić swoją kadencję – decyduje o tym co najmniej 2/3 ustawowej liczby posłów (czyli 2/3 z 460). Skrócenie kadencji Sejmu oznacza jednocześnie skrócenie kadencji Senatu.

● Prezydent może po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu i Senatu w niektórych przypadkach skrócić kadencję Sejmu. Jednocześnie zarządza on nowe wybory

● Posiedzenie nowo wybranego Sejmu zwołuje prezydent (w ciągu 15 dzień po dniu przeprowadzenia wyborów)

● W podziale mandatów poselskich uczestniczą partie polityczne, które w skali całego kraju zdobyły co najmniej 5 % głosów (w przypadku koalicji wyborczych jest to 8 %).Jest to tzw. klauzula zaporowa zabezpieczająca przez zbytnim rozdrobnieniem parlamentu. Nie dotyczy ona kandydatów zgłaszanych przez mniejszości narodowe.

● Posłem może zostać ten kto najpóźniej w dniu wyborów ma 21 lat (bierne prawo wyborcze)

● Senatorem ten kto ma najpóźniej w dniu wyborów skończone 30 lat. (bierne prawo wyborcze)

● Wybraną do Sejmu lub do Senatu nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.

● Kandydatów na posłów i senatorów mogą zgłaszać partie polityczne oraz wyborcy.

● Ważność wyborów stwierdza Sąd Najwyższy. Do niego obywatel może wnosić protesty przeciwko ważności wyborów.

2. Posłowie i Senatorowie

● Nie można być posłem i senatorem jednocześnie

● Posłowie/Senatorowie nie mogą pełnić wielu innych funkcji publicznych. Posłem nie może być też: Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz służb ochrony państwa

● Mandatu posła nie można łączyć z funkcją Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców, członka Rady Polityki Pieniężnej, członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w administracji rządowej. Zakaz ten nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej.

● Posłowie/Senatorowie są przedstawicielami narodu nie wiążą ich instrukcji wyborców

● Posłowie składają ślubowanie. "Uroczyście ślubuję rzetelnie i sumiennie wykonywać obowiązki wobec Narodu, strzec suwerenności i interesów Państwa, czynić wszystko dla pomyślności Ojczyzny i dobra obywateli, przestrzegać Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej. "Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg". Odmowa złożenia ślubowania oznacza zrzeczenie się mandatu

●Odmowa złożenia ślubowania oznacza zrzeczenie się mandatu.

● Od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia mandatu poseł/senator nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zgody Sejmu. Jeśli toczyło się przeciwko posłowi jakieś postępowanie przed wyborami na czas pełnienia mandatu może zostać na żądanie Sejmu zawieszone do czasu wygaśnięcia mandatu

● Postępowanie karne wszczęte wobec osoby przed dniem wyboru jej na posła ulega na żądanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu. W takim przypadku ulega również zawieszeniu na ten czas bieg przedawnienia w postępowaniu karnym.

● Poseł/senator immunitetu może się zrzec

● Poseł/Senator nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu (chyba że złapali go na gorącym uczynku). O zatrzymaniu od razu powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie.

● Poseł/senator nie może prowadzić działalności gospodarczej z osiągnięciem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu Terytorialnego ani nabywać tego majątku.

● O pozbawieniu mandatu orzeka Trybunał Stanu

3. Organizacja i działanie

● Sejm i Senat obradują na posiedzeniach

● Pierwsze posiedzenie – w ciągu 30 dni od dnia wyborów

● Sejm wybiera ze swego grona Marszałka Sejmu  i Wicemarszałków

● Marszałek przewodniczy obradom Sejmu, strzeże praw Sejmu oraz reprezentuje Sejm na zewnątrz.

● Sejm powołuje komisje stałe i może powoływać komisje nadzwyczajne

●Sejm może powołać komisje śledczą, by zbadać jakąś sprawę

● Zasady działania Sejmu (takie organizacyjne) określa jego regulamin

●Posiedzenia sejmu są jawne, ale jak wymaga tego dobro państwa Sejm może bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (czyli 230 musi być)uchwalić tajność obrad.

●W określonych prawem warunkach Sejm i Senat mogą obradować wspólnie pod przewodnictwem Marszałka Sejmu (lub w jego zastępstwie- Marszałka Senatu) wówczas tworzy się Zgromadzenie Narodowe.

● Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni.

● Sejm decyduje o stanie wojny i pokoju (decyzja o wojnie może zapaść tylko wtedy, gdy ktoś nas napadnie lub jest to nasze zobowiązanie wynikające z podpisanych wcześniej umów międzynarodowych)

● Jeśli warunki są takie, że Sejm nie może się zebrać o stanie wojny decyduje prezydent.

● Organy Sejmu:

                                 a) Marszałek Sejmu

-  wybierany przez posłów ze swego grona na pierwszym posiedzeniu

- druga osoba w państwie po prezydencie

- kieruje pracami sejmu, reprezentuje go na zewnątrz,.

                                   b) Prezydium Sejmu (marszałek i wicemarszałkowie. Podejmuje decyzje dotyczące bieżącej pracy sejmu)

                                   c) Konwent Seniorów (członkowie Prezydium Sejmu oraz przewodniczący klubów parlamentarnych i kół poselskich. Jego zadaniem jest zapewnienie współpracy między klubami poselskimi. Jest to organ opiniotwórczy. )

                Klub parlamentarny: grupa ludzi, która została powołana na zasadzie politycznej, tworząca pewną frakcję, czyli mówiąc po ludzku ludzie z danej partii w parlamencie;). By utworzyć klub poselski musi być co najmniej 15 posłów. Poseł może należeć tylko do 1 klubu. Kluby maja własne regulaminy, mogą zarządzić np. dyscyplinę klubową przy głosowaniu.

Koło poselskie: zorganizowany zespół posłów utworzony w celu prowadzenia wspólnej działalności parlamentarnej i oddziaływania na procesy legislacyjne. Musi być co najmniej 3 posłów, by utworzyć koło poselskie.

                                   d) Komisje sejmowe – dzielą się na : stałe, nadzwyczajne (po zakończeniu prac ulegają rozwiązaniu), śledcze (dobrze znane i lubiane;).

Komisje są to robocze, wyspecjalizowane organy sejmu. Rozpatrują i przygotowują sprawy stanowiące przedmiot obrad sejmu. Np. Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych (MNE) zajmuje się sprawami dotyczącymi mniejszości i jeśli jakieś prawo ich dotyczy bierze czynnie udział w jego powstawaniu lub opiniowaniu. Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (OSZ) zajmuje się sprawami ochrony środowiska itp. Posłowie zasiadają w poszczególnych komisjach ze względu na swoje zainteresowania, wykształcenie, zawody.

● Funkcje parlamentu:

                        a) ustrojodawcza  - bo ustala ustrój polityczny, ekonomiczny, społeczny, może go zmienić, m.in. dzięki możliwości zmiany konstytucji.

                             b) ustawodawcza – bo tworzy ustawy, czyli prawo

                           c) kontrolna – sejm ma prawo kontrolowania rządu i innych organów państwowych poprzez:  wotum zaufania, wotum nieufności, absolutorium  (czyli zatwierdzenie działalności finansowej rządu w określonym czasie i uznanie jej za prawidłową), zapytania i interpelacje poselskie ((poseł może zwrócić się do członków rady ministrów o udzielenie mu informacji w określonej sprawie, a zapytany ma obowiązek odpowiedzi udzielić)

4. Proces Ustawodawczy

a) Sejm

● Sejm rozpatruje projekt ustawy w 3 czytaniach

● Inicjatywa ustawodawcza przysługuje:

♥ posłom,

♥ Senatowi

♥ prezydentowi

♥ rządowi

♥ 100.000 obywateli mających prawo wyborcze.

●Jeśli ktoś przedkłada Sejmowi projekt ustawy zawsze musi przedstawić jego skutki finansowe

● Prawo wnoszenie poprawek do projektu mają:

                                    ♦ wnioskodawca,

                                   ♦ posłowie

                                   ♦ rząd

Projekt można wycofać do czasu zakończenia jego 2 czytania

Marszałek Sejmu może odmówić poddania pod głosowanie poprawki, która uprzednio nie była przedłożona komisji.

● Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (chyba że Konstytucja przewiduje inaczej).

● Ustawę uchwaloną przez sejm Marszałek Sejmu przekazuje Senatowi

b) Senat

● Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy może ją:

♠ przyjąć bez zmian,

♠ uchwalić poprawki,

♠ odrzucić w całości

● Jeśli Senat nie podejmie żadnej decyzji i upłynie 30 dni ustawę przyjmuje się w formie uchwalonej przez Sejm.

● Sejm  może odrzucić poprawkę Senatu lub jego odrzucenie ustawy  w całości bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

c) prezydent

● po zakończeniu całej procedury w parlamencie Marszałek Sejmu przedkłada ustawę do podpisu prezydentowi

● prezydent: (co może zrobić)

                            ♣ podpisuje w ciągu 21 dni i zarządza ogłoszenie ustawy w Dzienniku Ustaw RP

                           ♣ występuje do Trybunału Konstytucyjnego, by sprawdzić czy ustawa jest zgodna z Konstytucją. Jeśli Trybunał orzeknie, że jest zgodna prezydent musi ustawę podpisać. Jeśli Trybunał orzekł, że ustawa jest niezgodna z Konstytucją, to prezydent nie podpisuje, (chyba, że niezgodność ta dotyczy tylko niektórych przepisów ustawy, wtedy ustawę podpisuje z ich pominięciem)

                      ♣ prezydent może ustawę zawetować ustawę (z motywowanym wnioskiem oddać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia). Sejm może odrzucić prezydenckie weto większością 3/5  w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Jeśli Sejm weto prezydenckie  odrzuci prezydent ma 7 dni na podpisanie ustawy.

d) Inne

● rząd może uznać projekt ustawy wnoszony przez siebie za pilny (oprócz ustaw podatkowych, dotyczących wyboru prezydenta, Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego, ustaw dotyczących ustroju , kodeksów)

● ustawy pilne mają termin rozpatrzenia przez Senat -14 dni, prezydent na podpisanie ma 7 dni

e) referendum

● W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.

● Ma je  prawo zarządzić:

♣  Sejm (bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów)

♣  Prezydent Rzeczypospolitej (za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów).

● Wynik referendum jest wiążący, jeśli wzięło w nim udział co najmniej 50 % osób uprawnionych do głosowania (o jego ważności decyduje Sąd Najwyższy)