System wyborczy, zasady prawa wyborczego

♫ Sposób przeprowadzania wyborów i rozdziału mandatów reguluje specjalna ustawa -  ORDYNACJA WYBORCZA.

♫ okręg wyborczy - jednostka terytorialna państwa utworzona w celu przeprowadzenia wyborów do danego organu władzy. Rozróżnia się okręgi jednomandatowe (ordynacja większościowa) - gdzie do uzyskania jest tylko jeden mandat, oraz okręgi wielomandatowe (najczęściej przy ordynacji proporcjonalnej) - w których rywalizuje się o kilka, kilkanaście mandatów.

♫  Zasady Prawa Wyborczego:

a) zasada powszechności – zakaz stosowania cenzusów wyborczych (np. cenzusu wieku, majątku, wykształcenia)

b) zasada równości – każdy wyborca ma jednakową liczbę głosów, a każdy głos ma takie same znaczenie

c) zasada bezpośredniości – wyboru dokonuje sam wyborca, nikt nie pośredniczy

d) zasada proporcjonalności – każda z partii dostaje mandaty proporcjonalnie do ilości uzyskanych głosów.

e) zasada tajności – mamy prawo do zachowania tajemnicy wyboru, do tego celu służą np. zasłonki w lokalach wyborczych

♫ Prawo wyborcze wyróżnia 2 sposoby rozdziału mandatów:

                                     a) większościowy system wyborczy

- okręgi wyborcze są jednomandatowe - mandat przypada temu, kto otrzymał największą liczbę głosów

- wyborcy głosują na konkretne osoby, a nie jak w przypadku systemu proporcjonalnego na listy partyjne. (a więc jest silny związek wyborców z kandydatami)

- system ten prowadzi do zmniejszenia liczby małych partii, co powoduje mniejsze rozdrobnienie w parlamencie, a co za tym idzie większą stabilność rządów.

- wadą tego systemu jest niebezpieczeństwo tzw. zmarnowanego głosu, gdy większość ludzi nie ma swojego przedstawiciela. (może wygrać ten, kogo tak naprawdę poparła mniejszość, bo np. : mamy 5 kandydatów, na pierwszego głosuje 15 %, na drugiego 20 %, na 3  - 25 %, na 4- 5%, a na 5 – 35 %   - wygrywa kandydat nr 5, mimo tego, że poparło go tylko 35 % osób, a 65% go nie chciało). Ludzie mogą więc głosować „strategicznie” w obawie przed zmarnowaniem swojego głosu.

- system ten premiuje partie duże, kandydatów silnych

-USA, Wielka Brytania, wybory parlamentarne we Francji.

                                     b) proporcjonalny

- okręgi są wielomandatowe, czyli w jednym okręgu wybiera się kilku kandydatów

- wyborcy głosują na listy partyjne  (o tym czy dany kandydat dostanie mandat decyduje nie tylko liczba głosów oddana na niego, ale także na całą listę partyjną, mimo tego, że najczęściej głosuje się też imiennie na kandydata). Osoba z listy popularnej partii, która uzyskała kilkakrotnie mniej głosów niż przeciwnik z innej partii, może mimo wszystko zdobyć dany mandat – i to wada tego systemu.

- system ten w porównaniu do większościowego jest bardziej reprezentatywny

- wadą jest większe rozbicie partyjne parlamentów. By tego uniknąć stosuje się tzw. progi wyborcze (np. w podziale mandatów uczestniczą partie, które otrzymała co najmniej 5 % głosów (tak jest w Polsce))                 

- Polska, Holandia.

- SYSTEMY PRZELICZANIA GŁOSÓW  (jak przelicz się liczbę głosów na mandaty, to ma duże znaczenie, bo może zmienić wynik wyborów) – to jest formuła wyborcza:

• metoda d’Hondta (sposób obliczania mandatów uprzywilejowuje partie duże – m.in. Polska)
• metoda nnt-Laguë’a (premiuje partie mniejsze)
• metoda Hare’a-Niemeyera (mieszana)

                                               c) mieszany

- każdy wyborca ma 2 głosy – jeden oddaje na kandydata w okręgu jednomandatowym a drugi na listę partyjną.

- do parlamentu wchodzą wszyscy kandydaci wybranych w okręgach jednomandatowych oraz część z list partyjnych.

- ma on z założenia eliminować wady 2 pozostałych systemów.

- m.in. w Niemczech.